“Tôi có cần hiểu về kinh tế hành vi không?” Đây là câu hỏi mà nhiều người sẽ đặt ra khi đối diện với các quyết định kinh tế phức tạp. Kinh tế hành vi nghiên cứu những yếu tố phi lý trí trong hành vi kinh tế của con người, vì vậy nó thực sự có giá trị tham khảo cho những ai thường xuyên cảm thấy bối rối trong việc lựa chọn hoặc muốn đưa ra quyết định lý trí hơn.
Chẳng hạn, có một bạn trẻ tên là Tiến, là một nhân viên văn phòng, thường cảm thấy lúng túng khi phải lựa chọn đầu tư; cậu nhìn vào sản phẩm tiết kiệm có rủi ro rõ ràng thấp hơn nhưng lại bị thu hút bởi những công cụ đầu tư có vẻ hấp dẫn nhưng rủi ro cao. Qua việc tìm hiểu về khái niệm tránh tổn thất và lý trí hạn chế, Tiến bắt đầu nhận ra rằng cậu không chỉ đơn thuần là người thiếu kiên nhẫn, mà con người vốn dĩ dễ bị ảnh hưởng bởi tiềm thức. Đối với cậu, việc học hỏi về kinh tế hành vi giúp cậu điều chỉnh tâm lý khi đầu tư và tránh những quyết định vội vàng.
Câu hỏi 1: Trong trường hợp nào tôi bắt đầu nghĩ rằng “Tôi cần hiểu về kinh tế hành vi”?
Phần lớn mọi người sẽ quan tâm đến kinh tế hành vi khi họ gặp khó khăn trong quyết định lặp đi lặp lại trong cuộc sống và công việc. Chẳng hạn, khi bạn liên tục nhận thấy rằng trong mua sắm, đầu tư hoặc lập kế hoạch cuộc sống, rõ ràng có những lựa chọn tốt hơn, nhưng bạn lại không thể kiên định và cảm thấy tiếc nuối và bất lực, đó chính là một điểm kích thích mạnh mẽ.
Tôi có một người bạn tên là Minh, cậu thường bị cuốn vào các chiêu trò khuyến mại khi mua sắm trực tuyến, mua rất nhiều món đồ vô dụng và cuối cùng hối tiếc khôn nguôi. Đến khi học được kiến thức về các “heuristic” (tạm dịch: quy tắc ngón tay cái) và “tránh tổn thất” trong kinh tế hành vi, cậu mới hiểu tại sao lại bị ảnh hưởng bởi áp lực thời gian và sự chứng thực xã hội. Điều này khiến cậu bắt đầu xem xét lại mô hình tiêu dùng của mình và thực hiện điều chỉnh.
Câu hỏi 2: Tôi có phù hợp để học về kinh tế hành vi không? Mọi người đều cần học không?
Kinh tế hành vi không phải là điều mà tất cả mọi người đều phải hiểu sâu sắc, nhưng nó đặc biệt hữu ích cho những ai thường xuyên đối diện với các nhu cầu như tài chính cá nhân, quyết định quản lý, hay chiến lược tiếp thị. Nếu bạn muốn các quyết định của mình trở nên lý trí hơn, hoặc muốn thiết kế các chiến lược ảnh hưởng đến quyết định của người khác, thì lĩnh vực này rất đáng để tìm hiểu.
Ví dụ, một chủ doanh nghiệp có thể xem xét việc sử dụng tránh tổn thất và sự chứng thực xã hội để nâng cao doanh số bán hàng của sản phẩm, trong khi một nhà đầu tư cá nhân sẽ dùng lý trí hạn chế và ý tưởng hài lòng để đặt ra kỳ vọng của đầu tư hợp lý. Ngược lại, với những người tập trung vào thao tác kỹ thuật hoặc cần thực hiện nhanh chóng, việc nắm giữ quá nhiều lý thuyết có thể dẫn đến sự do dự.
Câu hỏi 3: Tôi không phải là người học về kinh tế hay tâm lý, học kinh tế hành vi có khó không?
Nhiều người khi nghĩ đến việc học kinh tế hành vi lo lắng về các thuật ngữ chuyên môn và lý thuyết phức tạp. Tuy nhiên, thực tế thì kinh tế hành vi chứa đầy những ví dụ dễ thấy trong cuộc sống hàng ngày cùng với các lý thuyết dễ hiểu. Từ lý trí hạn chế đến tránh tổn thất, những khái niệm này đều xoay quanh câu hỏi “Tại sao chúng ta lại đưa ra những lựa chọn phi lý?”.
Thuyền là một nhân viên không có nền tảng về kinh tế. Cô bắt đầu từ việc đọc cuốn sách “Suy nghĩ, nhanh và chậm” và bị cuốn hút bởi lý thuyết hệ hai trong suy nghĩ của con người, từ việc quan sát những điều nhỏ nhặt trong cuộc sống, cô dần dần xây dựng được cấu trúc tư duy về kinh tế hành vi. Cô nhận ra rằng việc này không hề khó như cô tưởng, mà ngược lại, mỗi lần đưa ra quyết định mua sắm, cô đều thấy có lý hơn.
Câu hỏi 4: Trong những tình huống nào kinh tế hành vi không phù hợp để đưa ra quyết định?
Kinh tế hành vi nhấn mạnh hành vi phi lý trí của con người, nhưng không có nghĩa là nó luôn cung cấp những hướng dẫn rõ ràng trong mọi tình huống. Chẳng hạn, trong các lĩnh vực có tính chuyên môn cao và đầy đủ dữ liệu, việc hoàn toàn dựa vào phân tích tâm lý có thể dẫn đến sự hiểu nhầm.
Hơn nữa, các mô hình trong kinh tế hành vi thường được xây dựng trong những văn hóa và môi trường nhất định. Trong bối cảnh văn hóa đa dạng, hành vi ra quyết định có thể có sự khác biệt rõ rệt và không thể tổng quát hóa. Khi bạn đối diện với những quyết định rất không chắc chắn hoặc thuộc dạng mới lạ, cũng cần kết hợp kiến thức từ các lĩnh vực khác để đồng判断.
Câu hỏi 5: Tôi muốn bắt đầu áp dụng các khái niệm kinh tế hành vi, tôi nên bắt đầu từ đâu?
Phương pháp thực tế nhất là bắt đầu từ việc quan sát đời sống của chính mình, chú ý xem khi nào bạn đưa ra những quyết định không lý tưởng vì bị ảnh hưởng bởi các偏见. Hãy thử ghi chú xem bạn có bị ảnh hưởng bởi khuyến mại có thời gian khi mua sắm, hay có quá lo sợ tổn thất khi đầu tư mà bỏ lỡ lợi nhuận, và sau đó tìm hiểu các lý thuyết kinh tế hành vi tương ứng.
Khuyến nghị nên bắt đầu với việc đọc những cuốn sách nhập môn như “Suy nghĩ, nhanh và chậm” và kết hợp thực hành. Bạn có thể thiết kế nhắc nhở giúp tránh mua sắm bốc đồng hoặc thử các chiến lược thúc đẩy trong công việc nhằm ảnh hưởng đến quyết định của đội nhóm. Sau khi tích lũy được kinh nghiệm, bạn sẽ ngày càng có khả năng phán đoán lý trí hơn trong cuộc sống.
Tóm lại, câu trả lời cho câu hỏi “Tôi có cần hiểu về kinh tế hành vi không?” phụ thuộc vào việc bạn có muốn thông qua việc hiểu các mô hình phi lý trong quyết định của con người để cải thiện cuộc sống và hiệu suất công việc của mình hay không. Đặc biệt khi bạn thường cảm thấy khó khăn trong việc nắm bắt các lựa chọn phức tạp, hoặc muốn thiết kế một môi trường quyết định hiệu quả hơn, thì kinh tế hành vi có thể trở thành một công cụ mạnh mẽ.
Thông tin thêm về kinh tế hành vi, xin mời tham khảo và tham gia học tập: https://www.okx.com/join?channelId=16662481
You may also like: Tôi có cần công nghệ blockchain không? Tình huống và quyết định của Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) khi áp dụng blockchain
learn more about: 機構首頁為機構客戶提供最強勁、最完整的數字貨幣交易解決方案
